De band met je moeder

Tekst: Elma Nobel -Buijs

De onlangs overleden dominee Leo Smelt heeft in Peru gewerkt en bezocht daar Nederlanders die in de gevangenis zaten. Iets viel hem op tijdens die gesprekken: ‘Wat hádden die stoere kerels het vaak over hun moeder.’

De herinneringen die wij aan onze moeder hebben, zitten diep in ons. Het is de vrouw die ons onder haar hart gedragen heeft. Misschien was je gewenst en heb je je altijd geborgen gevoeld bij haar. Je ziet op de foto dat ze jou blij in haar armen houdt en stralend in de lens van de camera kijkt. Het kan echter ook zo zijn dat je niet gewenst was en dat je dat van jongs af aan met je meegedragen hebt. Soms zijn er dan weinig foto’s uit je vroege jeugd. Het kan complex zijn als je moeder niet voor jou kon of wilde zorgen en je heeft afgestaan. Zo blijven veel kinderen die geadopteerd zijn, verlangen naar een ontmoeting met hun biologische moeder, terwijl ze tegelijk dankbaar kunnen zijn voor hun adoptiemoeder.  Hoe verschillend de gevoelens rondom onze moeder ook kunnen zijn, er blijft altijd sprake van loyaliteit. We hebben allemaal een moeder en zijn biologisch voor altijd aan haar verbonden. Daarmee is er een onverbrekelijke band. Je noemt dit verticale loyaliteit, omdat je moeder een generatie boven je staat en de band met je moeder niet gelijkwaardig is. Zij is uren bezig met het verzorgen van jou als baby, terwijl jij als dank voor de goede zorgen haar je mooiste glimlach toont en groeit als antwoord op die zorg. Baby’s die niet geknuffeld worden, groeien namelijk niet goed. Je moeder geeft heel veel en jij als kind ontvangt. Later in het leven kan dat omgedraaid zijn, als zij hulpbehoevend wordt en jij als kind veel mantelzorg verleent.

Herinneringen kunnen ook het geloof betreffen. Wat heb je van je moeder daarin meegekregen? Professor Jan Waterink schreef in 1937 het boek ‘Aan moeders hand tot Jezus’. Ook wat het geloof betreft kunnen herinneringen heel verschillend zijn. Bij de één was het gewoon dat moeder voorging in gebed, maar in een ander gezin werd er in stilte gebeden. De één heeft een kijkje gekregen in wat er leefde in moeders hart, een ander weet vrijwel niets over moeders omgang met de Heere. Dat heeft ook met verschillende generaties te maken. ‘Wij hebben het niet geleerd om over onze gevoelens te praten,’ zeggen ouderen dikwijls.

Gelukkig bestaat de geloofsopvoeding uit verschillende onderdelen. Misschien praatte je moeder niet veel over het geloof, maar zag jij aan haar hele doen en laten dat ze leefde vanuit het geloof. Ook rondom het Heilig Avondmaal kan loyaliteit een rol spelen. ‘Ik kan toch niet aan het avondmaal gaan, als mijn ouders en grootouders ook niet gingen?’ Dan is het moeilijker om aan te gaan dan wanneer je die avondmaalsmijding van huis niet hebt meekregen. Mijn moeder kwam op jonge leeftijd tot de conclusie: ‘Wie ben ik dat ik de uitnodiging van de Koning der koningen naast mij neer zou mogen leggen?’ Je voelt dat dat een andere beleving is.  De herinneringen aan onze moeder gaan ons leven lang mee en werken door in hoe we zelf in het leven staan.

Je moeder kan voor jou een goede identificatiefiguur zijn. Zoals zij het deed, zo wil jij het ook doen en je vraagt haar regelmatig om advies. Want wie kan de lekkerste gehaktballen maken of weten wat je met een doorgelopen was moet doen? Wie kun je beter vragen of je vriend of vriendin bij jou past dan je moeder? Het kan ook zijn dat je denkt: ‘Zoals het bij ons thuis was, zo wil ik het niet’. Bij je moeder was het een rommeltje en jij wilt juist netjes zijn. Zo netjes, dat je partner en kinderen eronder zuchten. Of bij jouw moeder was het huis heel strak en bij jou thuis mag het wat losser, maar je vriendinnen noemen dat ‘slordig’.  Hoe wij ons gedragen, is een reactie op het gedrag van anderen. Je denkt soms dat je het beter zult doen dan je moeder, totdat je zelf moeder wordt en je ervaart dat het opvoeden van kinderen niet zo eenvoudig is. Jij hebt je handen vol aan drie kinderen, terwijl je moeder er acht had. Moeders van nu hebben andere ballen in de lucht te houden. Kinderen moeten naar zwemles, sportclub, club van de kerk, muziekles etc. Binnen elke generatie heeft het moederschap zijn eigen uitdagingen.

Soms is het woord moeder zwaar beladen. Ook moeders kunnen mishandelen en misbruiken. Bij het syndroom van Münchausen by proxy maakt een moeder haar kind ziek om zelf aandacht te krijgen. Of je moeder zorgt zo goed voor je dat je geen kans krijgt om zelf iemand te worden en eigen keuzes te maken. Al deze zaken kunnen ertoe leiden dat het contact met je moeder verbroken wordt, dat is uiterst pijnlijk. Het kan betekenen dat je kinderen hun oma niet leren kennen door jouw keuze. De loyaliteit aan de ouder wordt dan onzichtbaar, ondergronds, maar blijft bestaan. Soms wordt het contact niet verbroken, maar wordt er afstand genomen. Je kunt klem zitten tussen de generaties boven en onder je. Je moeder wijst jouw kind af dat gaat samenwonen of een andere geaardheid heeft. Het lukt niet om elke week op bezoek te gaan, maar wel één keer per maand. In veel gevallen kan het helpen om je te verdiepen in de achtergrond van je moeder. Hoe is zij opgegroeid en zo geworden? Wat weet je van haar geschiedenis en die van jouw oma? Soms kan dat leiden tot meer kennis of begrip.

Ouders worden wel de handen van God genoemd. Via ouders wil God dat we zien hoe Hij is. Dat is een hoge roeping. Zoals we aan God eer en ontzag verschuldigd zijn, zo wil God dat wij onze ouders respecteren. Salomo roept de jongere meerdere keren op de lessen van zijn moeder ter harte te nemen en haar niet te verachten wanneer zij oud geworden is (Spr. 1:8; 15:20; 23:22).

Geen enkele moeder kan aan dat hoge doel van de Heere voldoen. Ook Maria werd door haar Zoon terechtgewezen en was geen zondeloze moeder (Joh. 2:4). De catechismus brengt daarom een diepe balans aan tussen gehoorzaamheid enerzijds en geduld anderzijds: ‘Heb met de zwakheden en gebreken van ouders geduld.’ Dat zien we ook bij Paulus die zowel kinderen als ouders oproept om het goede voor elkaar te zoeken (Ef. 6:1-4).

Wat mag je dankbaar zijn als je met liefde en warmte terug kunt denken aan je moeder als ze er nu niet meer is. Wat kan het waardevol zijn als je voor je moeder mag zorgen als ze oud is geworden. Tegelijk is er ruimte voor andere gevoelens als je moeder niet het goede voor jou zocht of zoekt. Met al die verschillende belevingen mogen we gaan naar de barmhartige Heere. Voor het woord ‘barmhartigheid’ gebruikt de Bijbel verschillende Hebreeuwse woorden en één ervan is rachamim, wat verwijst naar de moederschoot. Zo is God met moederlijke gevoelens om en over ons bewogen. Hij vraagt ons – of we nu moeder zijn geworden of niet – om ook barmhartig te zijn voor onze moeders en voor ieder die Hij op onze weg plaatst.

1. Welke levenslessen van je moeder neem jij mee? 
2. Lees Markus 3:31-35. Hoe ben jij een moeder voor of zuster van de Heere Jezus?